Monitoring
Zadaniem monitoringu wód podziemnych, realizowanym w Państwowym Instytucie Geologicznym – Państwowym Instytucie Badawczym, w ramach pełnienia zadań państwowej służby hydrogeologicznej, jest dostarczanie wyników pomiarów i badań ilości i jakości wód podziemnych, koniecznych dla oceny stanu ilościowego i chemicznego wód podziemnych. Jest to element zadań Państwa w zakresie gospodarki i ochrony zasobów wodnych.
Zadania te w szczególności dotyczą:
- ochrony zasobów wód podziemnych przed ich degradacją z uwzględnieniem kryterium ilościowego i jakościowego;
- zarządzania zasobami i ochroną wód podziemnych;
- ochrony ekosystemów lądowych i wód powierzchniowych zależnych od wód podziemnych (GWDTE);
- kontroli wpływu działalności gospodarki na stan wód podziemnych oraz skuteczności podejmowanych przedsięwzięć ochronnych;
- opracowania strategii, planów gospodarki wodnej w obrębie zlewni i dorzeczy;
- wypełniania zobowiązań we współpracy międzynarodowej, Unii Europejskiej;
- informowania społeczeństwa o stanie wód podziemnych.
Zakres podstawowych prac realizowanych aktualnie w Zakładzie Monitoringu Wód Podziemnych:
- Utrzymanie i rozwój sieci obserwacyjno-badawczej wód podziemnych oraz dostosowanie jej do wymogów określonych w Ramowej Dyrektywie Wodnej;
- Prowadzenie monitoringu ilościowego (pomiary poziomu zwierciadła wód podziemnych i wydajności źródeł);
- Prowadzenie monitoringu chemicznego (monitoring diagnostyczny i operacyjny);
- Prowadzenie monitoringów wód podziemnych w strefach granicznych Państwa;
- Współpraca przy prowadzeniu monitoringów regionalnych i lokalnych wód podziemnych;
- Gromadzenie, weryfikacja oraz opracowanie w zakresie standardowym wyników monitoringu;
- Prowadzanie, rozwój bazy Monitoring Wód Podziemnych oraz udostępnianie danych;
- Przygotowywanie raportów dotyczących stanu wód podziemnych w Polsce;
- Opracowywanie raportów zawierających wyniki analiz i przetwarzania danych monitoringu;
- Opracowanie modeli pojęciowych jednolitych części wód podziemnych;
- Sukcesywne wdrażanie automatyki pomiarowej;
- Opracowywanie, publikacja i dystrybucja Kwartalnych Biuletynów Informacyjnych Wód Podziemnych, Roczników Hydrogeologicznych oraz informatorów PSH;
- Prowadzenie i rozwój strony internetowej www.psh.gov.pl;
- Działalność zespołu do spraw badań zasięgów zanieczyszczeń zaistniałych w wyniku zdarzeń incydentalnych, awarii lub katastrof.
Sieć i punkty badawcze monitoringu wód podziemnych
Organizację i zakres monitoringu wód podziemnych dostosowano do wymogów wynikających z realizacji dyrektyw Wspólnoty Europejskiej, a szczególności Ramowej Dyrektywy Wodnej (2000/60/WE), Dyrektywy Wód Podziemnych (2006/118/WE) i Dyrektywy Azotanowej (91/676/EWG), z zachowaniem jego cech specyficznych, wynikających z odrębności budowy geologicznej i warunków hydrogeologicznych Polski. Monitoring wód podziemnych realizowany jest w trzech skalach przestrzennych: ogólnokrajowej, regionalnej i lokalnej. Główną rolę pełni monitoring ogólnokrajowy, który stanowi sieć obserwacyjno - badawcza wód podziemnych, obejmująca swoim zasięgiem cały kraj i wszystkie użytkowe poziomy wodonośne oraz poziom wód gruntowych.
W sieci obserwacyjno - badawczej znajduje się łącznie około 1100 punktów, w tym 830 pomiaru położenia zwierciadła wody lub wydajności źródeł oraz ok. 800 punktów monitoringu stanu chemicznego wód podziemnych. W części punktów, pomiary prowadzone są za pomocą urządzeń automatycznych, a wyniki transmitowane są do serwera baz danych, co pozwala na bieżące prowadzenie oceny sytuacji hydrogeologicznej.
Pomiary i opróbowanie
W zależności od funkcji danego typu monitoringu, pomiary prowadzone są w różnych skalach czasowych. Pomiary zwierciadła wody prowadzone są codziennie w stacjach hydrogeologicznych I-go rzędu lub raz na tydzień w stacjach hydrogeologicznych II-go rzędu. W części stacji hydrogeologicznych I i II rzędu wprowadzono automatyczne pomiary poziomu zwierciadła wody podziemnej. W ramach monitoringu stanu chemicznego prowadzone są dwa rodzaje monitoringu – monitoring diagnostyczny i monitoring operacyjny. Monitoring diagnostyczny odbywa się raz na trzy lata i obejmuje obszar całego kraju. W latach pomiędzy monitoringiem diagnostycznym realizowany jest monitoring operacyjny, w ramach którego raz lub dwa razy w roku opróbowuje się jednolite części, zagrożone nieosiągnięciem dobrego stanu w perspektywie 2015 roku.
Zakład Monitoringu Wód Podziemnych koordynuje również badania realizowane w ramach współpracy międzypaństwowej i międzynarodowej: monitoringi graniczne wód podziemnych z krajami sąsiednimi, w zlewisku Morza Bałtyckiego (HELKOM), oceny stanu wód w skali europejskiej (dla potrzeb Europejskiej Agencji Środowiska) oraz NATO (program SPS – Nauka dla Pokoju i Bezpieczeństwa.
Interpretacja wyników / ocena stanu wód podziemnych
Wyniki monitoringu przetwarzane są w zakresie standardowym z różną częstotliwością (w przypadku danych z konkretnego miesiąca – 1 raz na miesiąc). Interpretacja standardowa polega m.in. na określeniu:
- stanów charakterystycznych położenia zwierciadła wody: miesięcznych, kwartalnych, z półrocza letniego i zimowego oraz z roku hydrologicznego;
- odchylenia położenia zwierciadła względem stanów średnich z poprzedniego okresu oraz wielolecia;
- parametrów fizyko-chemicznych, składników chemicznych wód podziemnych wraz z podaniem klasy jakości i przekroczeń dopuszczalnych zakresów wartości określonych dla wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi oraz typu chemicznego wody.
Ocena stanu chemicznego wód podziemnych przeprowadzana jest w cyklu rocznym i dotyczy analizy wyników monitoringu operacyjnego lub diagnostycznego. Ocena stanu ilościowego wykonywana jest raz na trzy lata i wykonywana jest równolegle z oceną stanu chemicznego wg danych z monitoringu diagnostycznego. Powyższe oceny są podstawą raportów o stanie wód podziemnych przygotowywanych dla instytucji krajowych i międzynarodowych.
Baza danych Monitoring Wód Podziemnych i udostępnianie informacji
Gromadzony w bazie danych Monitoringu Wód Podziemnych (baza MWP) zbiór wyników monitoringu zawiera:
- Dane o punktach badawczych;
- wyniki pomiarów zwierciadła wód podziemnych i wydajności źródeł (najstarsze z roku 1966 r.);
- wyniki oznaczeń składu chemicznego wód podziemnych (najstarsze od 1991 r.).
- W oparciu o dane monitoringu opracowywane są liczne opracowania, przekazywane administracji publicznej szczebla centralnego i regionalnego oraz centrom zarządzania kryzysowego.
Za pomocą publikacji i internetu rozpowszechniane i udostępniane są m.in. następujące opracowania:
Kwartalny Biuletyn Informacyjny Wód Podziemnych, publikowany 1 raz na kwartał, zawiera informacje o punktach badawczych, zasadach interpretacji wyników monitoringu oraz opracowane statystycznie i zestawione w tabelach wyniki pomiarów zwierciadła i wydajności źródeł wraz z oceną sytuacji hydrogeologicznej w danym kwartale hydrologicznym;
Rocznik Hydrogeologiczny, publikowany 1 raz na rok, zawiera opracowane statystycznie i zestawione w tabelach wyniki pomiarów zwierciadła wody i wydajności źródeł oraz badań chemizmu wód podziemnych wraz z oceną sytuacji hydrogeologicznej w roku hydrologicznym.
Zespół do spraw badań zasięgów zanieczyszczeń zaistniałych w wyniku zdarzeń incydentalnych, awarii lub katastrof
Od 2 lat w Państwowej Służbie Hydrogeologicznej funkcjonuje zespół do spraw badań zasięgów zanieczyszczeń zaistniałych w wyniku zdarzeń incydentalnych, awarii lub katastrof. Jego działalność koordynuje Zakład Monitoringu Wód Podziemnych. Zadaniem Zespołu jest podejmowanie natychmiastowych działań badawczych w miejscach gdzie stwierdzono realne zagrożenie dla stanu wód podziemnych w wyniku zdarzenia incydentalnego lub katastrofy ekologicznej.
Zespół rozpoznaje skalę i rodzaj zagrożenia, jego przyczynę i ewentualnie sprawcę, a w sytuacji gdy istnieje zagrożenia dla zdrowia lub życia ludzi podejmuje samodzielnie lub organizuje działania naprawcze. Zespół funkcjonuje w oparciu o opracowane specjalnie dla niego procedury, a z każdej interwencji sporządza raport.
Dotychczas Zespół podjął kilkanaście interwencji, najczęściej na sygnał otrzymany od administracji państwowej, samorządowej lub organizacji ekologicznych. Dotyczyły one zanieczyszczeń wód użytkowych poziomów wodonośnych.
Działalność naukowa, współpraca krajowa i zagraniczna
